Sieć dynamiczna

Różne cechy dynamiczne są powiązane ze sobą, tworząc pewien układ służebności (subsidiation: Cattell zapożyczył ten termin od Murraya). Oznacza to, że pewne elementy są służebne wobec innych, czyli służą jako środki do ich celów. Na ogół postawy są służebne wobec sentymentów, a sentymenty wobec ergów, które są podstawowymi siłami napędowymi osobowości.

Te różne powiązania można wyrazić za pomocą sieci dynamicznej, przedstawionej obrazowo na rysunku 14-1, która reprezentuje część struktury motywacyjnej hipotetycznego Amerykanina. Po prawej stronie rysunku znajdują się podstawowe biologiczne popędy, czyli ergi. W środkowej części rysunku zaznaczono sentymenty, z których każdy jest służebny względem kilku ergów. Tak więc sentyment wobec żony jest przejawem działania następujących ergów: seksu, towarzyskości, opiekuńczości i dbałości o swój interes (self-assertion): sentyment wobec Boga wyraża ergi: uległości, odwoływania się (appeal) itd. Po lewej stronie rysunku widoczne są postawy wobec pewnych sposobów działania dotyczących określonych obiektów – na przykład wobec obejrzenia pewnego filmu lub pojechania do Nowego Jorku. Zwróćmy uwagę, że każda postawa jest służebna wobec jednego lub większej liczby sentymentów (a więc i wyraża je), a poprzez nie wobec pewnej liczby ergów: niekiedy postawy wyrażają ergi również w sposób bezpośredni. Tak więc pragnienie obejrzenia filmu wiąże się z sentymentem danego mężczyzny do jego hobby, jakim jest fotografowanie, a także z sentymentem do swego kraju (temat filmu ma charakter patriotyczny). Istnieje też, jak się zdaje, pośrednie połączenie z żoną i jej stylem uczesania (być może wygląda ona lepiej w ciemności). Ponadto erg ciekawości wyraża się tu także bezpośrednio, oprócz pośredniego powiązania przez fotografię. Zauważmy, że pragnienie obejrzenia tego filmu może wyrażać w mniejszym lub większym stopniu (za pośrednictwem sentymentów do swego hobby, żony i kraju) ergi: ciekawości, seksu, towarzyskości, opiekuńczości, dbałości o swój interes, bezpieczeństwa i odrazy – w niektórych wypadkach wieloma różnymi drogami. Zwróćmy także uwagę, że sentymenty mogą być niekiedy służebne wobec innych sentymentów – jak rachunek bankowy względem żony lub partia polityczna względem kraju.

Te wielokrotnie i częściowo pokrywające się drogi między ergami i sentymentami oraz wyrażane postawy umożliwiają wnioskowanie o ergach na podstawie sentymentów. Jeśli w pewnym podzbiorze postaw obserwuje się podobne zmiany, gdy rozpatruje się coraz to inne osoby lub też tę samą osobę w różnych odcinkach czasu, to wnioskuje się stąd o istnieniu jakiegoś ergu lub sentymentu jako podłoża tych zmian. W gruncie rzeczy tak właśnie postępuje Cattell: dokonuje pomiaru wielu postaw (metodami opisanymi poprzednio) i przeprowadza analizę czynnikową, a otrzymane w ten sposób czynniki interpretuje jako reprezentujące ergi lub sentymenty.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *